Aktualności

8 maja 2020

UMOWY W OBROCIE GOSPODARCZYM W DOBIE PANDEMII

UMOWY W OBROCIE GOSPODARCZYM W DOBIE PANDEMII

 


Pandemia wywołana koronawirusem (SARS-CoV-2) bez wątpienia ma istotny wpływ na funkcjonowanie obrotu gospodarczego.

W skutek wprowadzenia stanu epidemii na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, nastąpiło spowolnienie gospodarcze. Ograniczenia w przemieszczaniu się osób, pracownicy na kwarantannie czy ograniczenia handlu – to okoliczności, które mogą mieć wpływ na realizację zobowiązań wynikających z umów.

 

Co z umowami, których realizacja stała się utrudniona lub mniej korzystna ?

Co w takiej sytuacji może zrobić przedsiębiorca?

 

Poniżej poruszamy praktyczne kwestie dotyczące wpływu pandemii na kontrakty handlowe.

 

Dokonanie przeglądu umowy oraz oceny istotnych postanowień umowy

W pierwszej kolejności, przedsiębiorca powinien sprawdzić umowę. Przede wszystkim, postanowienia w zakresie odpowiedzialności za niewykonanie bądź nienależyte wykonanie umowy, przedwczesnego rozwiązania lub odstąpienia od umowy, czy nie spowoduje to negatywnych skutków dla niego. W każdym przypadku, powyższe kwestie należy przeanalizować w kontekście konkretnych zapisów umowy. Należy również zweryfikować, czy umowa zawiera szczególne postanowienia dotyczące siły wyższej oraz w jakim zakresie. "Siła wyższa" to w prawie cywilnym okoliczność wyłączająca odpowiedzialność za czyn. Zgodnie z orzecznictwem, za siłę wyższą uznaje się zdarzenie, które jest zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia i któremu nie można było zapobiec (postanowienie SN z dn. 16.09.2011 r., sygn. akt IV CSK 77/11). Typowym postanowieniem siły wyższej w umowach jest zastrzeżenie, iż np.: 

„1.Strony uzgadniają, iż nie będą ponosiły skutków częściowego lub całkowitego niewykonania swoich zobowiązań wynikających z Umowy, spowodowanego działaniem siły wyższej.

2. Za siłę wyższą uważane będą wszystkie zdarzenia, jakich nie da się przewidzieć w chwili zawarcia Umowy ani im zapobiec i na które żadna ze Stron nie będzie miała wpływu, w szczególności: powódź, pożar, trzęsienie ziemi i inne klęski żywiołowe. 

3. Strona, dla której wystąpiła niemożność wykonania zobowiązań spowodowanych siłą wyższą zobowiązana jest zawiadomić w formie pisemnej drugą Stronę o wystąpieniu siły wyższej w terminie 3 (trzech) dni roboczych od momentu jej wystąpienia,

4. Niepowiadomienie lub powiadomienie w niewłaściwym czasie o wystąpieniu siły wyższej, lub nieprzedstawienie odpowiednich dokumentów potwierdzających wystąpienie siły wyższej, pozbawia Stronę prawa powoływania się na nią."

Oznacza to, że w przypadku wystąpienia siły wyższej umowa nadal obowiązuje, jednakże strona, która nie wykonała z jej powodu umowy, nie będzie ponosiła odpowiedzialności odszkodowawczej, pod warunkiem poinformowania w formie pisemnej drugiej strony.

 

Podjęcie renegocjacji warunków współpracy 

Jeżeli umowa nie zawiera żadnych szczególnych zapisów dot. siły wyższej oraz przedsiębiorca podejrzewa w swojej działalności ryzyko utraty płynności finansowej, to należy podjąć próbę renegocjonowania zawartej umowy lub złożyć pismo z propozycją wcześniejszego rozwiązania umowy. Strony mogą renegocjować umowę w każdej chwili, poprzez uzgodnienie nowych postanowień lub modyfikację starych. Przykładowo, przedsiębiorca może wnosić o obniżenie czynszu, w przypadku  umowy najmu zawartej na 3 lata, pod warunkiem wydłużenia okresu najmu. Należy podkreślić, iż przedsiębiorca, który będzie chciał się uwolnić od ciążących na nim zobowiązań wobec kontrahentów, musi pamiętać, że to na nim spoczywać będzie ciężar wykazania, iż niewykonanie umowy, doszło w skutek siły wyżej. Należy zabezpieczyć wszelkie możliwe dowody na okoliczność niewykonania umowy z powodu siły wyżej. Mogą to być np.: oficjalne komunikaty, zarządzenia, decyzje władz, korenspondencja handlowa, decyzję o kwarantannie.  Nadto, przedsiębiorca powinien wykazać należytą staranność w podejmowaniu działań mających na celu wykonanie umowy. Zebranie odpowiedniej dokumentacji ww. okoliczności, może mieć istotne znaczenie w rozmowach renegocjacji warunków umowy czy w procesie sądowym.

 

Brak porozumienia

Gdy renegocjacje umowy nie przyniosą efektu, a przedsiębiorca nie może wywiązać się z zawartej umowy, z uwagi na ogłoszony stan epidemii i jego skutki. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dany kontrakt może być realizowany. Z powodu wprowadzenia stanu epidemii, wielu przedsiębiorców utraciło możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, np.: zamknięte restauracje. 

Zgodnie z art. 495 Kodeksu cywilnego, jeżeli świadczenie naszego kontrahenta stało się całkowicie niemożliwe, nie może on żądać świadczenia wzajemnego, a przypadku, gdy je już otrzymał, obowiązany jest do jego zwrotu. Oznacza to, że druga strona może powstrzymać się od zapłaty, lub gdy została już zapłacona, można żądać zwrotu zapłaconej ceny. Jeżeli natomiast umowa została wykonana tylko częściowo, możemy powstrzymać się od zapłaty za niewykonaną część umowy lub żądać zwrotu ceny za tę część, chyba, że wykonanie częściowe w ogóle nie miałoby dla nas znaczenia – wówczas możemy odstąpić od umowy w całości.

 

Przepisy szczególne i  SPECUSTAWA

Należy zaznaczyć, że zasady odpowiedzialności, czy kwestie wypowiedzenia umowy mogą być również modyfikowane przez przepisy szczególne. Przykładowo, zgodnie z tzw. specustwą dotyczącą m.in. zapobieganiem i zwalczaniem COVID-19, (art. 15 ze.) w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia działalności w obiektach handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m2, wygasają wzajemne zobowiązania stron umowy najmu.

 

Recus sic stantibus – POZEW DO SĄDU

Ostatecznie, jeżeli renegocjacja warunków umowy nie powiodła się, przedsiębiorca może rozważyć wystąpienie z powództwem w oparciu o art. 3571 § 1 Kodeksu cywilnego (klauzula rebus sic stantibus). Przedmiotowa instytucja może znaleźć zastosowanie do wszelkich typów umów. Jeżeli z powodu tzw. nadzwyczajnej zmiany stosunków, spełnienie  świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidziały w momencie zawierania umow, wówczas sąd może zmienić sposób wykonywania umowy lub wysokość świadczeń, a nawet orzec o rozwiązaniu umowy.

 

 

 

 


Jeśli masz pytania, potrzebujesz indywidualnej konsultacji napisz do nas na adres: 

kancelaria@legal-gg.pl

 

Kancelaria, zapewnia doradztwo prawne w szczególności w zakresie przeprowadzenia audytu prawnego zawartych przez Państwa umów pod kątem zasad odpowiedzialności stron w związku z pandemią (opóźnienia w realizacji usług i wykonaniu innych obowiązków), jak również wsparcia w renegocjacji warunków obowiązujących umów, oraz negocjacji przyszłych umów z uwzględnieniem skutków pandemii. 

 

 

KONTAKT

Kancelaria Radcy Prawnego Anna Grabek

ul. Mucharskiego 6, 21-100 Lubartów

Tel. 506-382-739

anna.grabek@legal-gg.pl

kancelaria@legal-gg.pl


Godziny otwarcia: PN-PT 8:00 - 16:00

oraz w innych dogodnych dla Klienta terminach po wcześniejszym kontakcie telefonicznym


Numer konta: 39249000050000453032844259
(Alior Bank)

NIP 7141986142 | REGON 384033298